Balanceringsenergie

Balanceringsenergie is de energie die netbeheerder TenneT inzet om vraag en aanbod op het stroomnet elke seconde in evenwicht te houden. Het net kent geen opslag: wat verbruikt wordt, moet op hetzelfde moment worden opgewekt. Wijkt dat evenwicht af, dan koopt TenneT razendsnel extra vermogen in of laat juist productie afschakelen. Met de groei van zon en wind wordt die balanceringstaak steeds belangrijker, en huishoudens kunnen er via een thuisbatterij of elektrische auto zelfs aan meeverdienen.

Waarom is balancering nodig?

Het Europese stroomnet draait op een frequentie van precies 50 hertz. Wordt er meer verbruikt dan opgewekt, dan zakt de frequentie; bij een overschot stijgt hij. Al bij kleine afwijkingen moet er worden bijgestuurd, anders vallen centrales en uiteindelijk hele netdelen uit. Zon en wind maken dit lastiger: hun productie schommelt met het weer, waardoor er vaker en sneller bijgestuurd moet worden.

Hoe werkt het bijsturen?

TenneT contracteert partijen die snel vermogen kunnen leveren of juist verbruiken. Vereenvoudigd werkt dat in drie lagen:

• FCR (seconden): vangt een afwijking van de frequentie volautomatisch op en voorkomt dat die verder oploopt.
• aFRR (minuten): brengt de frequentie automatisch terug naar 50 hertz en lost FCR af.
• mFRR (langer): springt bij als de afwijking groot of langdurig is. TenneT zet die met de hand in.

De kosten van dit bijsturen worden verrekend via de onbalansmarkt: partijen die van hun ingediende planning afwijken, betalen de balanceringskosten.

Wat merk jij ervan?

Direct weinig: balancering gebeurt achter de schermen. Indirect betaal je mee via de tarieven van je leverancier en de netbeheerkosten. Maar er is ook een kans: huishoudens met een thuisbatterij of elektrische auto kunnen hun accu via een aggregator beschikbaar stellen voor balansdiensten. Die bundelt duizenden kleine accu’s tot een virtuele centrale. Wat je ermee verdient, hangt af van de aanbieder en van de markt.

Wie zorgt dat de planning klopt?

Balanceren begint al een dag van tevoren. Elke aansluiting op het net valt onder een programmaverantwoordelijke: een partij die voorspelt hoeveel stroom zijn klanten verbruiken en hoeveel er wordt opgewekt. Voor huishoudens regelt de energieleverancier dat, zelf of via een andere partij.

De programmaverantwoordelijke geeft die planning per kwartier door aan TenneT. Wijkt de werkelijkheid af, dan ontstaat onbalans. Die afwijking wordt per kwartier afgerekend tegen de onbalansprijs. Wie het net helpt door de goede kant op af te wijken, kan daaraan verdienen. Wie het probleem groter maakt, betaalt.

Leveranciers hebben er dus belang bij om het verbruik van hun klanten zo goed mogelijk te voorspellen. Hoe beter de voorspelling, hoe minder balanceringskosten er in de tarieven terechtkomen. Een leverancier met veel klanten met zonnepanelen moet daarvoor ook het weer goed kunnen inschatten.

Voorbeeld van een windstille middag

Stel, de weersverwachting voorspelde voor vanmiddag flink wat wind, maar de wind blijft achter. Windparken leveren honderden megawatts minder dan gepland. Er is dan meer vraag dan aanbod en de netfrequentie begint te zakken.

Binnen enkele seconden reageert de primaire reserve automatisch, zodat de frequentie niet verder daalt. Daarna neemt de secundaire reserve het over: centrales en batterijparken regelen binnen minuten op. Intussen proberen marktpartijen hun tekort zelf op te lossen door op de intradaymarkt extra stroom in te kopen.

Op de onbalansmarkt stijgt de prijs voor dat kwartier. Partijen met een tekort betalen die hoge prijs, partijen die op dat moment extra leveren krijgen hem juist. Zo betalen de veroorzakers de kosten van het bijsturen. De onbalansprijs kan in een enkel kwartier flink hoger liggen dan de prijs op de day-ahead markt.

Balancering wordt steeds belangrijker

Met elk zonnepark en windpark erbij groeit de behoefte aan flexibel vermogen. Dat is ook terug te zien in de markt: batterijen worden in recordtempo geplaatst en dynamische contracten spelen in op de schommelende prijzen die met al dat balanceren samenhangen. Wil je daar zelf van profiteren, kijk dan of een dynamisch contract bij je past. Vergelijk de energieleveranciers en zie welke aanbieders dynamische tarieven en slimme sturing bieden.

Veelgestelde vragen